सुल्तान रजिया
‘सुल्तान रजिया’ हा भारतीय ज्ञानपीठ, नवी दिल्ली यांनी प्रकाशित केलेल्या श्री. मेवाराम लिखित ऐतिहासिक कादंबरीचा मराठी अनुवाद आहे.
दिल्ली सल्तनतीतील पहिली महिला सुलतान म्हणून इतिहासात अजरामर झालेल्या रजियाचे जीवन, तिचे धैर्य, नेतृत्वगुण, राजकीय संघर्ष आणि असामान्य व्यक्तिमत्त्व यांचे प्रभावी चित्रण या कादंबरीत आढळते. सुलतान इल्तुतमिश यांची कन्या असलेल्या रजियाने तत्कालीन सामाजिक आणि राजकीय बंधनांचा धैर्याने सामना करत स्वतःचे स्वतंत्र स्थान निर्माण केले.
मध्ययुगीन भारतातील सत्तासंघर्ष, दरबारी राजकारण, मानवी नाती आणि स्त्री नेतृत्वाचा वेध घेणारी ही कादंबरी इतिहासप्रेमी, विद्यार्थी, संशोधक आणि साहित्यरसिकांसाठी विशेष वाचनीय आहे.
दास्ताने–आग्रा (कहाणी–आग्र्याची)
‘दास्ताने–आग्रा (कहाणी–आग्र्याची)’ हे आग्र्याच्या ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक पार्श्वभूमीवर आधारित पुस्तक वाचकाला इतिहासाच्या समृद्ध प्रवासावर घेऊन जाते. आग्रा या शहराच्या वैभवशाली वारशाचा, तेथील स्मारकांचा, लोकजीवनाचा आणि सांस्कृतिक परंपरांचा वेध घेणारे हे एक वैशिष्ट्यपूर्ण लेखन आहे.
ताजमहाल, आग्रा किल्ला, फतेहपूर–सीकरी, त्या काळातील राजकारण, समाजजीवन आणि मानवी नाती यांचा वेध घेत कथानक पुढे सरकते. संवादप्रधान शैली, इतिहासातील लहान–मोठ्या प्रसंगांचे प्रभावी चित्रण आणि आग्र्याच्या वैभवशाली इतिहासाचे दर्शन हे या पुस्तकाचे वैशिष्ट्य आहे.
इतिहासप्रेमी, विद्यार्थी, संशोधक आणि सांस्कृतिक वारशात रस असलेल्या वाचकांसाठी हा ग्रंथ विशेष वाचनीय आहे.
जहानआरा बेगम ( कहाणी मुघल शाहजादीची )
‘जहानआरा बेगम (कहाणी मुघल शाहजादीची)’ हा सुहासिनी देशपांडे यांनी साकारलेला भावानुवाद असून, मुघल बादशहा शाहजहान आणि मुमताज यांची कन्या तसेच औरंगजेबाची थोरली बहीण असलेल्या जहानआरा बेगमच्या जीवनावर आधारित ऐतिहासिक कादंबरी आहे.
अरबी आणि फारसी भाषांचे ज्ञान, विद्वत्ता, संवेदनशीलता आणि वडिलांप्रती असलेली निष्ठा यांमुळे जहानआरा मुघल दरबारातील एक प्रभावी व्यक्तिमत्त्व ठरली. दाराशुकोहशी असलेले तिचे जिव्हाळ्याचे नाते, राजघराण्यातील गुंतागुंतीचे संबंध आणि तत्कालीन राजकीय घडामोडी यांच्या पार्श्वभूमीवर तिचे जीवन या कादंबरीत उलगडते.
मुघल राजघराण्यातील स्त्रीचे वैभव, घुसमट, वेदना, असहाय्यता आणि उत्कट भावविश्व यांचे प्रभावी चित्रण करणारी ही कादंबरी इतिहासप्रेमी, विद्यार्थी आणि साहित्यरसिकांसाठी विशेष वाचनीय आहे.
कृष्णसुधा – कृष्णा कल्ले यांचा गानप्रवास
‘कृष्णसुधा – कृष्णा कल्ले यांचा गानप्रवास’ हा १९६०–७० च्या दशकात आपल्या नादमधूर आणि भावस्पर्शी स्वरांनी रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणाऱ्या गायिका कृष्णा कल्ले यांच्या जीवनावर आधारित अभ्यासपूर्ण आणि भावपूर्ण ग्रंथ आहे.
तब्बल तीन दशकांहून अधिक काळ प्रसिद्धीपासून दूर राहिलेल्या कृष्णा कल्ले यांचा शोध घेऊन, त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा, कलाप्रवासाचा, संघर्षांचा आणि संगीतसाधनेचा मागोवा वसुधा कुलकर्णी यांनी या पुस्तकातून घेतला आहे. संशोधन, आठवणी, अनुभव आणि संवेदनशील लेखनशैली यांचा सुंदर संगम या पुस्तकात आढळतो.
कृष्णा कल्ले यांच्या संगीतविश्वाचा जवळून परिचय करून देणारा हा ग्रंथ संगीतप्रेमी, विद्यार्थी, संशोधक आणि रसिक वाचकांसाठी विशेष संग्रहणीय आहे.
दाराशुकोह
‘दाराशुकोह’ हा भारतीय ज्ञानपीठ, नवी दिल्ली यांनी प्रकाशित केलेल्या श्री. मेवाराम लिखित ऐतिहासिक कादंबरीचा मराठी अनुवाद आहे.
मुघल बादशाह शाहजहान यांचा ज्येष्ठ पुत्र, औरंगजेबाचा मोठा भाऊ आणि जहानआरा बेगमचा सहोदर असलेला दाराशुकोह हा आपल्या गहन बौद्धिक प्रवृत्ती, अध्यात्मिक झुकाव आणि अध्ययनशील वृत्तीसाठी ओळखला जातो. संस्कृत, फारसी, सूफी तत्त्वज्ञान आणि भारतीय अध्यात्म यांचा सखोल अभ्यास करणाऱ्या या विलक्षण व्यक्तिमत्त्वाचे जीवन आणि विचारविश्व या कादंबरीत प्रभावीपणे उलगडते.
मुघल दरबारातील राजकीय घडामोडी, दाराशुकोहचे अध्यात्मिक चिंतन, विविध धर्मांमधील संवादाची त्याची भूमिका आणि तत्कालीन सामाजिक-सांस्कृतिक वातावरण यांचे जिवंत चित्रण या कादंबरीत आढळते. इतिहास, अध्यात्म, साहित्य आणि संशोधन यांचा संगम अनुभवू इच्छिणाऱ्या वाचकांसाठी हा ग्रंथ विशेष वाचनीय आहे.
रामायणातील अज्ञात कथा
‘रामायणातील अज्ञात कथा’ हे श्री. गौरांग दामाणी लिखित Untold Stories of Ramayana या ग्रंथाचे मराठी भाषांतर आहे.
वाल्मीकी रामायणातील अल्पपरिचित, गूढ आणि हृदयस्पर्शी कथांचा शोध घेणारे हे पुस्तक स्कंद पुराण, पद्म पुराण आणि इतर वैदिक धर्मग्रंथांमधील संदर्भांच्या आधारे रामायणाचे नवे पैलू उलगडते. या ग्रंथाचे वैशिष्ट्य म्हणजे रामायणाशी संबंधित तीनशेहून अधिक भौगोलिक स्थळांचा अभ्यास, अध्यायनिहाय नकाशे, स्थानिक लोककथांचा संदर्भ आणि आधुनिक भूगोलाशी जोडलेली मांडणी.
योगवासिष्ठातील मोक्षतत्त्व, श्रीराम–सीतेच्या जीवनातील अपरिचित प्रसंग आणि रामायणातील गूढ परंपरांचा शोध घेणारे हे पुस्तक इतिहास, अध्यात्म आणि संशोधन यांचा सुंदर संगम घडवते. रामायणाकडे नव्या दृष्टीने पाहू इच्छिणाऱ्या वाचकांसाठी हा ग्रंथ विशेष वाचनीय आहे.
विठ्ठल.इन
“विठ्ठल.इन” हे विठ्ठलभक्तीच्या नितळ, पवित्र आणि भावमधुर अनुभूतींचे शब्दरूप साकार करणारे पुस्तक आहे. कथक नृत्यांगना, अध्यात्मनिष्ठ लेखिका आणि ‘ईशावास्यगुरुकुलम्’च्या आचार्या डॉ. नीलिमा देशपांडे यांच्या ओव्या, कविता, निबंध आणि आध्यात्मिक अनुभवांचा हा सुंदर संग्रह आहे.
‘पताका’, ‘टाळ’, ‘तुळस’, ‘रिंगण’, ‘गजर’ आणि ‘विठ्ठल.in’ अशा विभागांत रचलेले हे पुस्तक वारीच्या प्रतीकात्मक प्रवासाचा अनुभव घडवते. भक्ती, अध्यात्म, नामस्मरण आणि अंतर्मनातील भावविश्व यांचा सुरेख संगम या लेखनातून अनुभवता येतो. भाषेची लय, शब्दांची नादमधुरता आणि भावस्पर्शी अभिव्यक्ती यांमुळे वाचक विठ्ठलभक्तीच्या अनुभूतीशी सहज जोडला जातो.
भक्तीपर साहित्य, वारकरी परंपरा आणि अध्यात्म यांत रस असलेल्या वाचकांसाठी हा संग्रह विशेष वाचनीय आहे.
मनाची ओंजळ (मनातून, मनाकडे, मनापासून... दिलेली)
‘मनाची ओंजळ’ हा मनातील भावना, आठवणी, नाती, प्रेम, विरह, अध्यात्म आणि जीवनाकडे पाहण्याचा सकारात्मक दृष्टिकोन यांना शब्दरूप देणारा भावस्पर्शी कवितासंग्रह आहे. कथक नृत्यांगना, लेखिका आणि अध्यात्मनिष्ठ व्यक्तिमत्त्व असलेल्या डॉ. नीलिमा देशपांडे यांच्या संवेदनशील मनातून सहज उमललेल्या कवितांचा हा सुंदर संग्रह आहे.
मनाशी होणारा संवाद, नात्यांमधील व्यक्त-अव्यक्त भावबंध, आठवणींची हुरहूर, प्रेमातील उत्कटता, निसर्गाचे विविध रंग तसेच आत्मचिंतन आणि अध्यात्म यांचे अनेक पदर या कवितांमधून उलगडत जातात. कवयित्रीच्या शब्दांना लाभलेली नैसर्गिक लय आणि भावनांची सहज अभिव्यक्ती यांमुळे या कविता वाचकाला आपल्या अंतर्मनाशी संवाद साधायला प्रवृत्त करतात.
लेखिकेच्या शब्दांत, आठवणी आणि अनुभवांची ही “शब्दफुले” मनातून कागदावर उतरली आहेत. भावकविता, नाती, मानवी मन, जीवनचिंतन आणि अध्यात्म यांत रस असलेल्या वाचकांसाठी “मनाची ओंजळ” हा संग्रह विशेष वाचनीय आहे.
ज्ञानाचे दीपस्तंभ : प्राचीन भारतीय विद्यापीठे
‘ज्ञानाचे दीपस्तंभ : प्राचीन भारतीय विद्यापीठे’ हे भारताच्या समृद्ध आणि वैभवशाली ज्ञानपरंपरेचा अभ्यासपूर्ण वेध घेणारे संशोधनाधारित पुस्तक आहे. प्राचीन भारतातील शिक्षण ही केवळ ज्ञानप्राप्तीची प्रक्रिया नव्हती, तर संस्कार, चिंतन, जीवनमूल्ये आणि सर्वांगीण व्यक्तिमत्त्व विकास घडवणारी व्यापक व्यवस्था होती.
वैदिक शिक्षणपरंपरा, गुरुकुल व आश्रमव्यवस्था, बौद्ध आणि जैन शिक्षणपद्धती यांसह तक्षशिला, नालंदा, वल्लभी, विक्रमशिला, उदंतपुरी, तेलहरा, काशी, अयोध्या, गुणशीला, कौंडिण्यपूर, मदुराई, कांची, मिथिला आणि नादिया अशा प्रसिद्ध तसेच तुलनेने कमी परिचित ज्ञानकेंद्रांची ऐतिहासिक आणि शैक्षणिक परंपरा या पुस्तकातून उलगडते.
विविध संदर्भग्रंथ, ऐतिहासिक नोंदी आणि उपलब्ध पुरातत्त्वीय माहिती यांच्या अभ्यासातून प्राचीन भारतीय विद्यापीठांची शैक्षणिक रचना, अभ्यासक्रम, आचार्यपरंपरा आणि ज्ञानसंस्कृती वाचकांसमोर मांडण्याचा प्रयत्न या पुस्तकात केला आहे. भारतीय इतिहास, संस्कृती, शिक्षणपरंपरा आणि प्राचीन ज्ञानकेंद्रांविषयी जाणून घेऊ इच्छिणारे विद्यार्थी, अभ्यासक, संशोधक आणि सर्वसामान्य वाचक यांच्यासाठी हे पुस्तक उपयुक्त ठरेल.
स्वयंप्रकाशी
‘स्वयंप्रकाशी’ हे आत्मजाणीव, अंतर्मनाची शक्ती आणि सकारात्मक स्वयंपरिवर्तन यांचा सोप्या, व्यावहारिक आणि कृतीप्रधान पद्धतीने वेध घेणारे पुस्तक आहे. प्रत्येक व्यक्तीमध्ये दडलेल्या सामर्थ्याची ओळख करून देत स्वतःच्या विचारांकडे, विश्वासांकडे आणि जीवनाकडे नव्या दृष्टीने पाहण्यासाठी हे पुस्तक वाचकाला प्रेरित करते.
सुप्त मनाचे सामर्थ्य, Inner Work, मर्यादित विश्वास, कृतज्ञता, क्षमा, ध्यान, Visualization, स्वयंसूचना व Self Talk, Emotional Freedom Technique (EFT), सवयींची निर्मिती, अंतःप्रेरणा आणि स्वयंपरिवर्तन अशा विविध विषयांची मांडणी या पुस्तकात करण्यात आली आहे. या संकल्पनांसोबत दैनंदिन जीवनात प्रत्यक्ष वापरता येतील अशा साधना आणि तंत्रांचाही परिचय करून दिला आहे.
भीतीपासून आत्मविश्वासाकडे, गोंधळातून स्पष्टतेकडे आणि असहायतेतून स्वतःच्या सामर्थ्याच्या जाणिवेकडे नेणाऱ्या या प्रवासात वाचकाने स्वतःच्या अंतर्मनाशी अधिक सुसंवाद साधावा, ही या पुस्तकामागची मध्यवर्ती भूमिका आहे. विद्यार्थी, व्यावसायिक, उद्योजक, गृहिणी तसेच स्वतःमध्ये सकारात्मक बदल घडवू इच्छिणाऱ्या प्रत्येक वाचकासाठी हे पुस्तक विशेष उपयुक्त आहे.